Kürtaj hapı ABD’de 2000 yılından bu yana yasal ve ilaca uygulanan kurallar 2016’dan bu yana aşamalı olarak gevşetildi. Gıda ve İlaç Kurumu’nun (FDA) kurallarda yaptığı değişikliklerle, hapın postayla gönderebilmesine ve eczanelerden reçetesiz alınabilmesine izin verildi.

Kürtaj karşıtı doktor ve eylemcilerin çatı kuruluşu Hipokrat Tıbbı İttifakı’nın açtığı dava amacına ulaşırsa, tıbbi kürtaja daha rahat erişim engellenebilir.

Kürtaj hakkı veren Roe’ya karşı Wade davasındaki kararın Yüksek Mahkeme tarafından iki yıl önce bozulmasından sonra bazı Amerikan eyaletleri, kürtaja neredeyse topyekun yasaklar koydu. Kürtaj hapı konusundaki kararın da Haziran sonu alınması bekleniyor.

Kürtaj nerelerde yasa dışı?

Üreme Hakları Merkezi’nin verilerine göre, çoğu Güne Yarımkürede yer alan 21 ülkede kürtaj tamamen yasak.

Birçok ülke de yasal yollardan kürtaj yapılabilmesi için çok sıkı kurallara sahip. Buralarda sadece annenin yaşamı tehlikedeyse, tecavüz ya da ensest söz konusu ise kürtaja izin veriliyor.

Afrika ülkelerinin çoğunluğunda kürtaj yasaları sıkı. Bu alandaki çok az sayıdaki istisnadan ikisi Güney Afrika ve Mozambik. Kongo, Senegal, Sierra Leone, Moritanya, Madagaskar ve Mısır’da kürtaj tamamen yasak.

Avrupa ülkelerinin çoğu ekonomik nedenlerle (çocuk sahibi olmanın gebe kişi çocuk üzerindeki potansiyel sosyal ve ekonomik koşulların dikkate alınmasıyla) ya da isteğe bağlı olarak kürtaja izin veriyor. Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerde de isteğe bağlı kürtaj serbest.

ABD’de ise manzara daha karmaşık. 24 haftadan küçük gebeliklerde kürtaj hakkı veren kararın 2022’de bozulmasından bu yana kurallar eyaletten eyalete değişiyor.

Mifepristone nedir ve nerelerde kullanılıyor?

Mifepriston, tıbbi kürtajı başlatan iki aşamalı süreçte kullanılan ilk ilaç. Gebeliğin devam edebilmesi için gereken progesteron hormonunu bloke ediyor. İkinci ilaç misoprostol de rahmin tahliye edilmesi için kullanılıyor. ABD’de yapılan araştırmalar, iki aşamalı tedavinin % 95 oranında başarılı olduğuna işaret ediyor.

Mifepriston ilk olarak 1988’de Fransa’da onaylanmıştı. Gyunity adlı kuruluşa göre kullanımı şu anda 96 ülkede onaylandı. Son olarak onaylayan ülkeler geçen yıl Arjantin, Japonya ve Nijer oldu.

Türkiye’de ise, kimyasal kürtaj sürecinin ilk hapı olan mifepriston tamamen yasak. Ancak ikinci aşama hap misprostol, fetüsün doğal nedenlerle yaşayamadığı durumlarda rahmin tahliyesinde ve gerekli müdahaleler için rahim ağzı açmada, uzman doktorun uygun gördüğü durumlarda, hastane tarafından temin edilerek kullanılıyor.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kürtajı başlatan mifepriston ve misoprostol adlı ilaçlardan , güvenli olmayan kürtajları azaltmak adına yayımladığı rehberde bahsediyor. WHO, kadınların doğru bilgilere ve gerekirse ek sağlık bakımına erişimi varsa, kliniklerin dışında da alınabileceğini söylüyor.

ABD’de mifepristonun gebeliğin ilk 10 haftasında kullanılması onaylanıyor, ancak birçok ülkede 13 ila 26. haftada tıbbi kürtaj için kullanılıyor.

Mifepristonun yan etkileri ne ve güvenli mi?

Mifepristonun alınmasından sonra kramp ve vajinal kanama beklenebiliyor ve genel olarak bir garanti olmasa da bu ilacın işe yaradığını gösteriyor.

Sık görülen diğer yan etkileri, mide bulantısı, halsizlik, ateş, ürperme, kusma, baş ağrısı, ishal ve baş dönmesi.

WHO ise, mifepriston ve misoprostolün kullanımının güvenli olduğunu belirtiyor ve her iki ilaca da Gerekli İlaçlar Listesi’nde yer veriyor. ABD’de yapılan araştırmalar iki aşamalı kürtajın, vakaların yüzde 1’inden azında ek tıbbi bakım gerektirdiğini söylüyor.

Kürtaj karşıtları ise “kimyasal kürtaj” diye tanımladıkları tıbbi kürtajın riskli ve etkisiz olduğunu savunuyor. Ancak bu iddia, WHO ve Amerikan Tıp Birliği gibi önde gelen tıbbi kuruluşlar tarafından desteklenmiyor.

FDA’e göre mifepriston kullanımında her bir milyon kişide beş ölüm söz konusu. Amerikan Tıp Birliği, sık sık reçete edilen bir antibiyotik olan penisilin kullanımında ise alerji nedeniyle her bir milyonda bir 20 kadar ölüm olduğunu söylüyor.

Bu yıl faiz indirimlerine başlaması beklenen önemli merkez bankalarının, söz konusu indirimlere ne zaman başlayacağına yönelik belirsizlik devam ediyor.

Analistler, bugün ABD’de açıklanacak olan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) verilerinin, Fed’in gelecekteki faiz kararlarını şekillendirebileceğini belirterek, ülkede yıllık enflasyonun yüzde 3,2 olmasının beklendiğini hatırlattı.

Söz konusu verilerin piyasaların yönü üzerinde etkili olabileceğini vurgulayan analistler, yarından itibaren yoğunlaşacak bilanço döneminin de hisse ve sektör bazlı oynaklığı artırabileceğini ifade etti.

ABD’nin büyük bankalarından JPMorgan Chase, Citibank, Bank of America ve Wells Fargo’nun yarın şirket finansal sonuçlarını açıklaması bekleniyor.

Enflasyon verileri öncesinde para piyasalarında, Fed’in ocak toplantısında faizi sabit bırakacağına kesin gözüyle bakılırken, mart toplantısında ise yüzde 67 ihtimalle ilk faiz indirimini gerçekleştirebileceği fiyatlanıyor.

Dün, Fed yetkililerinden gelen açıklamalar da takip edilirken, New York Fed Başkanı John Williams, enflasyon hedefine tam anlamıyla ulaşabilmesi için bir süre daha kısıtlayıcı politika duruşunun sürdürülmesi gerekeceğini düşündüğünü söyledi.

Fed’in enflasyonun yüzde 2’ye doğru gideceğinden emin olduğunda faiz oranlarını düşürebileceğini kaydeden Williams, enflasyonun 2024’te yüzde 2,25’e, 2025’te de yüzde 2’ye düşeceğini öngördüğünü ifade etti.

Williams, kısıtlayıcı para politikasının etkilerini hesaba katarak, ABD ekonomisinin bu yıl yaklaşık 1,25 büyümesini, işsizlik oranının da yüzde 4’e çıkmasını beklediğini bildirdi.

Dün açıklanan verilere göre, ABD’de 30 yıl vadeli mortgage (konut kredisi) için ortalama faiz oranı geçen hafta yüzde 6,81’e yükselirken, mortgage başvuruları da yüzde 9,9 artış kaydetti.

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) dün, bir süredir kripto para piyasalarının odağında bulunan, spot Bitcoin Borsa Yatırım Fonuna (ETF) onay verdi.

SEC, spot Bitcoin ETF başvurularını onayladığını duyurmasının ardından SEC Başkanı Gary Gensler, komisyonun Mart 2023’e kadar 20’den fazla spot Bitcoin ETF başvurusunu onaylamadığını hatırlatarak, bunlara benzer yeni bir dizi başvuruyla karşı karşıya olduklarını ancak koşulların değiştiğini ifade etti.

ABD’de federal mahkemenin geçen yıl SEC’in Grayscale’in bu kapsamdaki başvurusunu reddetmesini hatalı bulduğunu anımsatan Gensler, ileriye yönelik en sürdürülebilir yolun spot Bitcoin ETF hisselerinin listelenmesi ve alım satımını onaylamak olduğunu düşündüğünü belirtti.

Bu gelişme sonrasında, Bitcoin’de oynaklık artarken, şu sıralarda 46 bin doların üzerinde işlem görerek, yaklaşık son 2 yılın zirvesine yakın bir seyir izliyor.

ABD enflasyon verileri öncesinde dolar endeksi, yüzde 0,1 azalışla 102,2 seviyesinde bulunurken, altının ons fiyatı önceki kapanışının yüzde 0,4 üzerinde 2 bin 32 dolardan alıcı buluyor.

Dün yaklaşık 3 baz puan artarak yüzde 4,04’e çıkan ABD 10 yıllık hazine tahvil faizi, bugün yüzde 4,02 seviyesinde bulunuyor.

Dün, New York borsasında S&P 500 yüzde 0,57, Dow Jones endeksi yüzde 0,45 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,75 artış kaydetti. ABD’de endeks vadeli kontratlar, yeni güne de pozitif bir seyirle başladı.

Avrupa borsalarında dün karışık seyir öne çıkarken, Avrupa Merkez Bankasının (ECB) gelecek dönem para politikasına ve bölge genelinde ekonomik aktiviteye yönelik belirsizlikler risk iştahını törpülemeye devam ediyor.

Analistler, bu hafta ECB üyelerinin sözle yönlendirmelerinin takip edildiğini anımsatarak, üyelerden gelen açıklamaların belirsizlikleri ortadan kaldırmaya yardımcı olmadığını ifade etti.

Buna göre, ECB üyesi Isabel Schnabel, henüz faiz indirimi için erken olduğunu kaydederken, bir diğer ECB üyesi Luis de Guindos mevcut faiz oranlarının enflasyonla mücadelede en büyük yardımcıları olduğunu dile getirdi.

Dün, İngiltere’de FTSE 100 endeksi yüzde 0,42, Fransa’da CAC 40 endeksi yüzde 0,01 değer kaybederken, Almanya’da DAX 40 endeksi yüzde 0,01 ve İtalya’da MIB 30 endeksi yüzde 0,1 artış kaydetti. Avrupa’da endeks vadeli kontratlar, yeni güne pozitif bir seyirle başladı.

Asya pay piyasalarında pozitif seyir hakim oldu.

Japonya’da enflasyonun yavaşlamaya devam ettiğine ilişkin alınan sinyaller, Japonya Merkez Bankasının (BoJ) ultra gevşek para politikasını sonlandırma düşüncesini öteleyebileceği beklentilerini artıyor.

Bu durum, dolar karşısında Japon yeninin değer kaybetmeyi sürdüreceğine yönelik öngörüleri desteklerken, Nikkei 225 endeksi yükseliş eğilimini bugün de sürdürerek 1990’dan bu yana en yüksek seviye çıktı.

Dün, yüzde 0,9 artışla günü 145,8 seviyesinden tamamlayan dolar/yen paritesi, şu sıralarda önceki kapanışının yüzde 0,3 altında 145,4’te seyrediyor.

Öte yandan, Güney Kore Merkez Bankasının, üst üste 8’inci toplantısında da politika faizini sabit bırakması, ülkenin pay piyasalarında risk iştahının artmasını destekledi.

Ayrıca, Çin Merkez Bankasının (PBoC ), ekonomik aktivitenin canlandırılabilmesi adına, ülkenin önde gelen ekonomistleriyle bir araya geldiğine yönelik haber akışı risk iştahını destekleyen bir başka faktör oldu.

Kapanışa yakın Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,9, Hong Kong’da Hang Seng endeksi yüzde 2,1, Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,6 ve Güney Kore’de Kospi endeksi yüzde 0,6 artış kaydetti.

Yurt içinde dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, günü yüzde 1,78 değer kazancıyla 7.874,16 puandan tamamlarken, bugün gözler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB), bu hafta New York’ta başlayacak olan”Yatırımcı Günleri” toplantılarına çevrildi.

Analistler, toplantıdan gelecek olası haber akışının yurt içinde varlık fiyatları üzerinde etkili olabileceğini kaydetti.

Dolar/TL, dün önceki kapanışının yüzde 0,2 üzerinde 29,9245’ten günü kapatmasının ardından bugün bankalararası piyasanın açılışında 29,9720 seviyesinden işlem görüyor.

Bugün yurt içinde haftalık para ve banka istatistikleri, yurt dışında ise ABD’de enflasyon verilerinin yanı sıra haftalık işsizlik maaşı başvuruları verilerinin takip edileceğini belirten analistler, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 7.910 ve 8.060 seviyelerinin direnç, 7.820 ve 7.750 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

14.30 Türkiye, haftalık para ve banka istatistikleri

16.30 ABD, aralık ayı TÜFE

16.30 ABD, haftalık işsizlik maaşı başvuruları