Zayneb son birkaç aydır omletten nefret ediyor. Yağda yumurtanın ve sütün kokusu onu, hala okula gittiği geçen yıla götürüyor.

Daha altı ay öncesine kadar mutluydu. Sabah namazına kalkıp ardından ağabeyi ve kız kardeşleriyle okula yürüyordu. Kardeşleri yeni okul dönemine onsuz başlayacaklar. Omlet ona kaçırdığı şeyleri hatırlatıyor.

Zayneb bir süredir kızların altıncı sınıftan sonra okula gidemeyeceğini biliyordu. Ama bir şeylerin değişeceğini umuyordu. Öğrenmeyi çok seviyordu ve bilimden sanata tüm derslerinde çok başarılıydı.

Babası gururla “sınıf birincisi” derken Zayneb utanarak gülümsüyor. İstediği herhangi bir kariyer alanında başarılı olabilirdi. Ancak geçen Aralık’taki okul sınavlarının ardından baş öğretmenleri sınav salonuna girip Zaynab ve yaşıtı kızlara Mart’ta okula dönemeyeceklerini söyledi.

Kızının morali bozuk bir şekilde eve geldiğini gören babası Şahir, “Çok üzüldü. Onu öyle görmek çok zordu. Kızlarım için hiçbir şey yapamıyorum, baba olarak şuçlu hissediyorum” diyor. Şahir, ailesini Afganistan’dan kurtarmaya çalışmıştı ama başarılı olamamıştı.

Zayneb, şifrelenmiş bir video görüşmesi üzerinden, yumuşak bir ses tonuyla, “Hayallerim bir kara deliğe gömülmüş gibi hissediyorum” diyor. Babası onun adına kısa bir mola rica ediyor. Bu sürecin ailesi için çok yorucu olduğunu söylüyor.

Zayneb gibi kızlar için kalan tek seçenek devlet kontrolündeki dini medreselere gitmek. Ancak Afganistan’daki BM özel temsilcilisi Roza Otunbayeva, geçen Aralık’taki Güvenlik Konseyinde medreselerde kız çocuklarına matematik ya da İngilizce öğretilip öğretilmediği sorusunun cevabını bulamadıklarını söylemişti.

Zayneb’in babası medresenin kızına kapsamlı bir eğitim sunamayacağını söylüyor:

“Okula alternatif değil. Sadece dini konuları öğretecekler. Onu dini bir medreseye göndermeye gerek görmüyorum”.

Taliban Afganistan’ı başkent Kabil’i 15 Ağustos 2021’de ele geçirdiğinden beri yönetiyor. Bundan kısa bir süre sonra ABD öncülüğündeki NATO birlikleri ülkeden çekildi. Taliban yönetimi düzenlediği ilk basın toplantısında ülkeyi 1996 ve 2001 arasında yöneten “sabit fikirli Talibancılar” gibi olmayacaklarının sözünü vermişlerdi.

Sözleri, “Kendi çerçevemiz kapsamında kadınların okula gitmesine ve çalışmasına izin vereceğiz. Kadınlar toplumumuzda çok aktif olacak” şeklindeydi.

Ancak bunu kadın haklarındaki gerileme izledi. Aylar içinde ortaokula giden kızların okula erişimi engellendi.

Onu üniversiteler ve çok sayıda iş yeri izledi.

Bugün kadınların yanlarında bir erkek olmadan evi terk etmelerine ya da kamusal parkları ziyaret etmelerine izin verilmiyor.

Tablo pek iç açıcı değil. UNICEF, BBC’ye 2021’den bu yana okul yasaklarından etkilenen kızların sayısının 1,4 milyondan fazla olduğunu söyledi. Bunlar arasında 2023’te altıncı sınıfı bitiren 330 binden fazla kız çocuğu, bu yıl okula devam edemeyecek.

Yine de herkes Taliban’ın emirlerine uymuyor.

Zayneb’in ailesi, çevrelerinde topluluk öncülüğünde özel girişimlerin başladığını söylüyor ve kızları burada İngilizce derslerine katılıyor. Kimse bunun ne kadar süreceğini bilmiyor ama şimdilik Zayneb burada yeni arkadaşlar ediniyor.

Elinden geldiğince onları neşelendirmeye çalışıyor. BBC’ye, “Kendi hobilerini keşfetmeleri için onları cesaretlendirmeye çalışıyorum, onları sanata yönlendiriyorum” diyor.

Zayneb çizim yapmayı seviyor. Okula geri gidemeyeceğini öğrendiği günden itibaren buna yönelmiş.

BBC’ye gönderdiği çizimlerinden birinde, bir kız çocuğu kilitli bir okul kapısında bekliyor. Bu çizime “Afgan kızları için kara günler” ismini vermiş.

Ancak son aylarda kendisini olumlu bakmaya zorlamış. Şimdi güzel şeyler resmediyor, gökyüzü, yüksek bina, bir çiçek, güneş ya da hayallerinin gerçekleştiği bir gelecek. Dünyaya vermek istediği mesaj Afganistan’daki kız çocuklarının unutulmaması gerektiği:

“Afgan kızların haklarını geri almasına yardım edin. Afgan kızları çok yeteneklidir. İhtiyacımız olan tek şey fırsat.”

BBC Taliban’dan yorum talebinde bulundu ancak yanıt alamadı.

Haber Alia Farzan, Megha Mohan, Mariam Aman ve Georgina Pearce

Hikayedeki isimler güvenlik gerekçesiyle değiştirilmiştir.

ABD öncülüğündeki NATO güçlerinin Ağustos 2021’de Afganistan’dan ayrılmasıyla ülkeye yapılan yardımlar büyük oranda kesildi ve uygulanan yaptırımlar ekonomiyi derinden etkiledi.

Bu kapsamda insani krizin giderilmesine destek amacıyla Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatları doğrultusunda Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) koordinasyonunda Türkiye’deki çeşitli STK’lerin desteğiyle organize edilen “İyilik Trenleri” Afganistan’da önemli bir boşluğu doldurdu.

Afganistan’a ulaşan 19 “İyilik Treni” taşıdığı 8 bin 200 ton insani yardım ile Afgan halkına umut oldu. Öte yandan, AFAD, Türk Kızılay, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) ekipleri de yardım faaliyetlerini sürdürdü.

Türk kurumlarının nezaretinde ülkenin 34 vilayetinde en az dörder kez dağıtılan yardımlar, afetzede, yetim, dul ve engellilerin olduğu yüz binlerce Afgan’a ulaştırıldı.

İhtiyaç sahiplerine ağırlıklı çadır, kışlık giyim, battaniye, gıda malzemesi gibi temel ihtiyaçları içeren yardımlar dağıtıldı.

Bunun yanında, yetimhaneler, okullar, ibadethaneler, hastaneler ve çeşitli dezavantajlı gruplar için de kırtasiye malzemesi, halı, tekerlekli sandalye, ilaç ve sağlık malzemesi gibi onlarca kalemde binlerce malzeme yardımı yapıldı.

Türkiye, deprem için harekete geçen ilk ülkelerden oldu

Son olarak Türkiye, ekimde Afganistan’ın Herat vilayetinde meydana gelen yıkıcı depremde mağdur olan insanların ve Pakistan’dan Afganistan’a zorla gönderilen düzensiz Afgan göçmenlerin yardımına koştu.

Başta Birleşmiş Milletler (BM) kurumları olmak üzere birçok ülke Herat ve Pakistan sınırındaki mağdurlara yardımlarını ulaştırdı. Türkiye, kurumları ve STK’ler aracılığıyla buraya insani yardım ulaştıran ilk ülkelerden oldu.

Bu kapsamda Afganistan’a ulaşan “İyilik Treni”nin taşıdığı yardımlar bu bölgelerdeki ihtiyaç sahiplerine dağıtıldı. Buna paralel olarak, Türk kurumları ve STK’leri da buralardaki yardım faaliyetlerini artırdı.

Türkiye’nin Kabil Büyükelçiliği Maslahatgüzarı ve Misyon Şefi Ünal, Türkiye’nin Afganistan’a yönelik yardımları konusunda AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.

“Türkiye’nin mevcut itibarı güçlendirildi”

Ünal, deprem ve düzensiz göçmenlere yönelik yardım faaliyetleriyle ilgili şunları kaydetti:

“Bu büyüklükteki krizlere anında müdahale etmek mümkün değil. Hiçbir ülkenin böyle bir kapasitesi yok. Yetkililerimiz çok hızlı ve etkin bir şekilde düzenleme yaparak Afgan kardeşlerin ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştılar. Pakistan’dan dönen düzensiz Afganlar için de benzer şeyler söyleyebilirim. Orada da insani ihtiyacın ortaya çıktığı durumlar oldu ve bizim trenle gelen malzemelerin bir kısmı oraya gönderilerek insani ihtiyaçların karşılanmasına çalışıldı. Ayrıca Afganistan’da faaliyet gösteren Türk STK’leri de var. Onlar da depremin ilk gününden itibaren hem Herat’ta hem de Afganistan-Pakistan sınırında faaliyette bulundular. Çadır dağıttılar, sıcak yemek dağıttılar, çocuk ve kadınların ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çalışmalarda bulundular. Bunlar Afganistan’da Türkiye’nin mevcut itibarını güçlendiren olumlu gelişmelerdir.”

Ünal, son “İyilik Treni” ile gelen yardımların Herat depremi ile Pakistan sınırında yoğunlaşan Afganlara tahsis edilmesi hakkında “Tren, ihtiyacı karşılamak üzere gerçekten çok iyi planlanmıştı. Sadece çadırlar değil, onun yanında battaniyeler, ısıtıcılar, gıda malzemeleri, çocukların ihtiyaçlarını karşılayacak malzemeler getirildi. Bu malzemelerin de ihtiyaç sahiplerine ulaştığını onların yüzündeki mutluluktan gördük. Bu da bizi ayrıca çok mutlu etti. İyilik trenleriyle ilettiğimiz desteğimiz özellikle Herat’ta yaşanan krizin hafifletilmesinde hızlı ve etkin fayda sağlamıştır.” dedi.

Türkiye’nin yardımları devam edecek

Maslahatgüzar Ünal, Türkiye’nin Afgan halkının yanında olduğunu ve yardımlarını sürdüreceğini kaydetti.

Taliban yönetiminin Afganistan’a hakim olmasının ardından birçok ülkenin Afganistan’ı terk ettiğini kaydeden Ünal, Türkiye nazarında Afganistan’ın önemini şu şekilde anlattı:

“Türkiye Kabil’deki diplomatik temsilciğini kapatmayan az sayıda ülkeden birisidir. Sadece Büyükelçiliğimiz ve Başkonsolosluklarımız değil, buradaki diğer kurumlarımız da Afganistan’da kalarak görevlerine devam ettiler. Çünkü biz Afganistan ile dostluğumuzu dönemsel olarak değerlendirmiyoruz. Bu ortak tarihe, ortak kültüre, ortak değerlere dayanan çok ciddi bir geçmişimiz var. Türkiye’nin yardımları, 100 yılı aşan Türkiye-Afganistan dostluğunun bir göstergesidir. Ülkedeki insani krizle baş edebilmek ve Afgan halkının yanında olabilmek için çalışmalarımızı sürdürüyoruz.”

Afganistan’ın son 40 yılını savaş ve istikrarsızlık içerisinde geçirdiğini ve bu nedenle ülkenin birçok alanda gelişim gösteremediğini kaydeden Ünal, Türkiye’nin Afgan halkının ihtiyaçlarını dikkate alarak yardım faaliyetlerinin Afganistan’ın barış, istikrar ve refahına katkı sağlayacak şekilde planlandığını belirtti.

Ünal, Türkiye’nin Afganistan’da en yoğun şekilde faaliyette bulunan ülkeler arasında yer aldığına dikkat çekerek TİKA, Türk Kızılay, AFAD, Türkiye Maarif Vakfının Afganistan’da takdirle izlenen çalışmalarından gurur duyduğunu belirtti.