İstanbul Tuzla’da yaşayan 37 yaşındaki down sendromlu Çağla Köksal’ın hayatı, Türkiye Down Sendromu Derneğinin istihdam programıyla değişti.

Destekli istihdam projesi kapsamında down sendromlu bireylere yönelik eğitimlere katılan Köksal, Teknopark’ta bir firmada çalışmaya başladı.

Bu firmada 5 yıldır veri giriş sorumlusu olarak görev yapan Köksal, dezavantajlı durumuna rağmen iş hayatındaki özverili çalışmalarıyla kendisini yöneticilerine ve çalışma arkadaşlarına sevdirdi.

Köksal, hem kazandığı parayla kendi ayakları üzerinde durabilmenin hem de kariyer sahibi olmanın mutluluğunu yaşıyor.

“Ekip arkadaşlarımla uyum içinde çalışıyoruz”

Çağla Köksal, başarı hikayesini 21 Mart Down Sendromu Farkındalık Günü’nde AA muhabirine anlattı.

İşini severek yaptığını belirten Köksal, “Ekip arkadaşlarımla uyum içinde çalışıyoruz. Onlar da beni çok seviyor. Benim gibi arkadaşlarımın da iş hayatında daha çok yer almasını ve bir meslek sahibi olmasını istiyorum.” dedi.

Köksal, Türkiye Down Sendromu Derneğinin, sosyalleşmeleri ve kariyer sahibi olmalarına büyük katkı sağladığını ifade etti.

Babasının vefat ettiğini, annesi ve 3 kardeşiyle birlikte yaşadığını aktaran Köksal, şunları dile getirdi:

“Ailem iş sahibi olmamdan çok mutlu. Maaşımı biriktiriyorum ve spor bir araba almak istiyorum. Beşiktaşlıyım, o yüzden arabamın siyah beyaz olmasını istiyorum. Sıkı bir diyet yapıyorum. Bu yüzden her akşam yürüyüş yapıyorum, pilatese gidiyorum. Bir de köpeğim var adı Zeytin. Yürüyüşlerimde bana eşlik ediyor. Ayrıca boyama da yapıyorum.”

-“Çağla ile çok iyi bir iletişim içindeyiz”

Çağla Köksal’ın çalıştığı firmada yöneticisi olan Özlem Akdere, Köksal ile birlikte çalışmanın çok büyük bir deneyim olduğunu söyledi.

Daha önce ekip olarak down sendromlu bir kişiyle çalışma tecrübelerinin olmadığını dile getiren Akdere, şöyle konuştu:

“O yüzden ilk başta endişelendik. Bu anlamda Türkiye Down Sendromu Derneği’nden gelen iş koçları çalışmamızı kolaylaştırdı. Tüm ekibimize Çağla ile nasıl iletişime geçilmesi gerektiği konusunda bir eğitim verildi. 15 gün boyunca iş ortamında iş koçu kendisine eşlik etti. Bu süre zarfında bizleri de bilgilendirdi. Şu an Çağla ile çok iyi bir iletişim içindeyiz. Ekibimizin bir parçası olarak çalışmaya devam ediyoruz.”

“Onun sayesinde azimle engellerin aşılabileceğini gördük”

Akdere, Çağla Köksal’ın veri girişlerinden sorumlu olduğunu belirterek, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Gördük ki bilgisayarı çok iyi kullanıyor. Teknolojiye çok yatkın. Yeni teknolojileri bizden bile daha iyi kullandığını söyleyebilirim. Çok hızlı öğreniyor. Her gün ortalama 7-8 eğitim programı düzenlediğimizi ve yaklaşık 200 veri girişi yaptığımızı düşünürsek, Çağla bizim için çok önemli bir işi başarabiliyor diyebiliriz. Arkadaşlarıyla ilişkisi çok güzel. Saygı ve sevgi çerçevesinde ilerliyor. Tüm arkadaşları ona çok yardımcı oluyor. Biz Çağla’ya bir çok şey öğretiyoruz ama o da bize bazı şeyleri öğretiyor. Onun sayesinde engellere rağmen azimle her şeyin nasıl aşılabileceğini görüyoruz.”

“İyi ki aramızda, kendisini çok seviyoruz”

İş arkadaşı Salih Gömürgen ise Çağla Köksal iş yerine ilk geldiğinde “Birlikte çalışabilir miyiz?” gibi endişeleri olduğunu belirterek, “Çağla’nın öz verisi, bizim de ona verdiğimiz destekle iyi bir ekip olduk. Çağla şu an yine imkansız diye gördüğümüz bir şeyi yapıyor ve iki gün evden çalışarak, kendi başına veri girişi yapıyor.” dedi.

Gömürgen, Köksal’ın, sabahları yaptıkları toplantıları yönettiğini, herkese sırayla söz verip, kargaşayı önlediğini ifade ederek, “Ayrıca bizim çok fazla data girişimiz var. Bu girişleri yapıyor. Çağla işinde her zaman başarılı olmayı seven bir insan, rekabetçi bir yapısı var. İyi ki aramızda kendisini çok seviyoruz.” şeklinde konuştu.

“170 down sendromluyu istihdam etik”

Türkiye Down Sendromu Derneği Başkan Yardımcısı Fulya Ekmen ise destekli istihdam projesinin, zihinsel engelli bireylerin iş hayatında yer alması için çok önemli bir metot olduğunu anlattı.

Ekmen, bir down sendromluyu istihdam ettikten sonra da yalnız bırakmadıklarını kaydederek, “Kendi yetenek ve becerilerine göre çok farklı alanlarda çalışıyorlar. Mesela Çağla gibi okuma yazma bilen ve bilgisayar kullanabilen arkadaşlarımız veri girişi yaparken, hiç eğitim olmayan arkadaşlarımız da hizmet sektöründe çalışıyor.” diye konuştu.

Down sendromluların istihdamı konusunda iş yerlerinden çok olumlu geri dönüşler aldıklarının altını çizen Ekmen, “Bir yönetici, ‘down sendromlu elemanların bulunduğu birimlerin yöneticileri daha başarılı olmaya başladı, ciroları daha arttı’ dedi. Çünkü yöneticilerin down sendromlulara gösterdiği empatiyi, diğer elemanlara da yansıtması, hem yöneticilerin insani yönünün gelişmesine vesile oluyor hem de verimi artırıyor.” ifadelerini kullandı.

Fulya Ekmen, down sendromlu bireylerin meslek sahibi olması için 17 ilde 42 firma ile işbirliği yaptıklarını, 170 kişiyi istihdam etiklerini belirterek, yüzde 88 de istihdam sürekliliği sağladıklarını dile getirdi.

İzmir’de dünyaya gelen ve 4 yaşına kadar gözlük kullandıktan sonra yüzde 90 görme kaybı olduğu anlaşılan Melis Şen, ilkokulu Aşık Veysel Görme Engelliler Okulu’nda tamamladı. Kipa 10. Yıl Anadolu Lisesi 10’uncu sınıfta eğitimini sürdüren Şen’in okuldaki arkadaşları ‘sesli kitap’ çalışması yaptı. Her öğrenci, Melis’in daha rahat bir şekilde ders çalışabilmesi için farklı dersten seçtiği konuyu seslendirdi. Eğitim aldığı dersleri öğrenci arkadaşlarının sesinden dinleyen Şen, bu desteğin kendisi için çok önemli olduğunu belirtti. Sınıf arkadaşlarıyla çok iyi anlaştığını ve onların desteği sayesinde hiç zorlanmadığını dile getiren Şen, “Sınıftaki bütün arkadaşlarımı çok seviyor ve hepsiyle iyi anlaştığımı düşünüyorum. Herhangi bir sorun yaşadığımda ya da bir şeye ihtiyacım olduğunda hiç geri çevirmiyorlar. Bazen onlar bana soruyor, ben onlara yardımcı oluyorum. Daha önce ilkokulu herkesin görme engelli olduğu bir okulda okudum. Ortaokulda kaynaştırma öğrencisi olarak normal okula geçiş yaptım. Okulda dışlanmadım ama dışarıda dışlandığım zamanlar oldu. Eğer ortaokulda normale geçmeyip bu geçişi lisede yapsaydım bu beni daha çok etkilerdi. Ergenliğe girdiğim için önyargıyla karşılaşsaydım daha fazla zorlanırdım. Ortaokulda henüz küçük yaşta olduğumdan daha kolay adapte oldum. 4 yıl aynı sınıfta okudum. Lisede de sorun yaşamıyorum” ifadelerini kullandı.

‘SESLİ KİTAPTA DAHA HIZLI ÇALIŞIYORUM’

Lisedeki arkadaşlarının sesli kitap çalışmasının derslerdeki başarısını kolaylaştırdığını anlatan Şen, daha önce aynı desteği annesi Filiz Tuna’nın (42) verdiğini söyledi. Annesinin en büyük destekçisi olduğunu vurgulayan Şen şöyle devam etti: “Arkadaşlarımın benim için kitap okuması çok güzel. Annem için de kolaylık oldu. Kabartma kitapları okuyabiliyorum. Ama sesli olarak 3 sayfa dinleyeceğim sürede buradan ancak 1 sayfa okuyabilirim. Bu beni yavaşlatıyor. Boyutları da büyük, taşıması zor oluyor. Sesli kitapta daha hızlı çalışıyorum. Geçen yıla kadar benim bütün kitaplarımı annem okuyordu. En büyük destekçim her zaman annemdi. Arkadaşlarım da destek oldu. Liseden sonra da hukuk ya da psikoloji okumak istiyorum. Ama asıl isteğim ileride avukat olmak. İnsanların haklarının çiğnenmesini istemiyorum. Hakları yenen insanları savunmak istiyorum.”

‘KIZIMLA BENZER BİR KADERİ YAŞIYORUZ’

Küçük yaşta geçirdiği bir kazanın ardından sağ gözünü kaybeden anne Tuna, eşinden de ayrıldıktan sonra kızına destek olabilmek için elinden geleni yaptığını belirtip, “3,5 yaşındayken gözüme bıçak battı. Daha sonra ameliyatlar geçirdim. Sağ gözümde görme kaybı oluştu. 2005 yılında tekrar kornea nakli oldum. İki yıl önce sağ gözümü tamamen kaybettim. Kızımın ise görme kaybı olduğunu 4 yaşında öğrendik. Öğrenince büyük üzüntü yaşadım. Doktorumuz, ‘Ağlamakla kızınıza bir yardımınız, olmaz. Onun hayatını nasıl kolaylaştıracağınızı düşünmeniz gerekiyor’ dedi. Bu sözler hiç aklımdan çıkmadı. Evdeki bütün düzeni ona göre kurduk. Hiçbir şeyin yerini değiştirmiyoruz. Aradığında bulabilsin, ihtiyaçlarını daha rahat karşılayabilsin diye dikkatli davranıyorum. Ama toplum içinde biraz zorlanıyoruz. Doktorlar Melis’teki görme engelinin anne ile babanın kan uyuşmazlığından kaynaklandığını söylediler. Kızımla benzer bir kaderi yaşıyoruz. Arkadaşlarının verdiği destek beni çok duygulandırdı. Biri ona yardım ettiğinde çok duygulanıyorum” dedi.

‘HER SINIF BİR KİTABI OKUDU’

Kipa 10. Yıl Anadolu Lisesi felsefe öğretmeni Zehra Turan da Melis’in çok çalışkan bir öğrenci olduğuna dikkati çekip, “Melis 9’uncu sınıfta geldiğinde kaynak kitap sıkıntısı çekiyordu. Kabartmalı kitaplara hemen ulaşamamıştık. Öğrencilerimizle fikir alışverişinde bulunduk. Böyle bir çözüm bulduk. Her sınıf bir ders kitabını aldı. Öğrenciler sayfaları kendi aralarında paylaştılar, her öğrenci konuyu telefonlarına sesli şekilde kaydetti. Bu ses dosyalarını birleştirip klasör haline getirdik. Melis’e teslim ettik. Melis dersleri çalışırken dersleri arkadaşlarının sesinden dinleyerek çalışıyor. Annesi bütün ders kitaplarını okumak zorunda kalmıyor. Onun da işi kolaylaşmış oldu” dedi. Turan öğrencilerin gönüllü şekilde yaptıkları bu çalışmanın kendilerine de fayda sağladığını belirtip, “Melis ilk geldiğinde çok çekingendi. Daha önce ortaokulda kaynaştırma öğrencisiymiş ama lise daha başka bir yer. Aidiyet duygusu gelişti. Kabul gördü, değerli hissetti. Mutlu hissettiğini söyledi. Diğer arkadaşlarının onunla bu şekilde ilgilenmiş olması ona bu faydayı sağladı. Arkadaşları da toplumda böyle bireylerin olduğunu fark etti” ifadelerini kullandı.

‘MELİS BİZDEN ÇOK DAHA İYİ BİR SEVİYEYE GELDİ’

Melis’in sınıf arkadaşlarından İpek Kaya (15) “9’uncu sınıfta Melis’i tanımıyordum. Bu yıl tanıştık. Fizik kitabından bir konu okudum. Melis çok iyi bir arkadaş. Derslerde yardıma ihtiyacı olduğunda yanıma geliyor. Ona seve seve yardım ediyorum. O da beni sağ olsun dinliyor” dedi.

Öğrencilerden Erdem Pazan (15) ise “Melis için bu proje iyi oldu. Ona destek olmak beni de sevindirdi. Rusçam zayıf. Sınavda sıfır aldım. Melis Rusça’da benden daha başarılı” ifadelerini kullandı.Melis Şen’in sıra arkadaşı Liva Afyon (15) ise arkadaşına yardım etmekten gurur duyduğunu ifade edip, “Melis zorlandığında bizden kolayca yardım isteyebiliyor. Onunla iyi bir arkadaşlık kurduk. Bilmediğim konuları bana anlatabiliyor. Ona okuduğumuz kitaplar sayesinde bizden çok daha iyi bir seviyeye geldi. Onun arkadaşlığını çok seviyorum. Her an bir ihtiyacımız olduğunda yardıma koşuyor. Bir çözüm bulmaya çalışıyor. Arkadaşlığımız iyi gidiyor. Yolunu bulamadığında, servise binerken zorlandığında benden rahatça yardım isteyebiliyor. Bende ona yardım etmekten gurur duyuyorum” diye konuştu. (DHA)