Van ve çevresinde son aylarda etkili olan kar yağışı ve yüksek kesimlerde kar kalınlığının 1,5 metreyi bulması, içme, sulama ve tarımsal arazileri için can suyu oldu. Van YYÜ Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, yağışlara ilişkin değerlendirmede bulundu. Prof. Dr. Alaeddinoğlu, Van Gölü Havzası’nın özellikle son 25 yıldır büyük ölçüde değiştiğini söyledi. Prof. Dr. Alaeddinoğlu, geçmişte havzaya düşen yağışların ekim-kasım aylarında başladığını, kış ayları boyunca da şiddetini arttırarak devam ettiğini ancak son yıllarda yağış yapısının kış ve ilkbahar mevsimlerine kaydığını belirtti.

‘GÖLÜN HALA ÇEKİLMEKTE OLDUĞUNU GÖRÜYORUZ’

Son 3-4 yıldır havzada küresel ısınmanın etkilerini görüldüğünü belirten Prof. Dr. Alaeddinoğlu, başta Van Gölü olmak üzere havzadaki birçok gölette alan kaybı olduğunu söyledi. Prof. Dr. Alaeddinoğlu, “Hatta bir kısmı maalesef kurudu. Ancak 2023’ün son ayları ile 2024’ün ilk aylarında havzanın almış olduğu yağışı, son birkaç yılı dikkate aldığımızda olumlu olarak görüyoruz. Bu yağış, havza için pozitif bir durum. Bu yağışlar ile havza büyük ölçüde yağış aldı ve bu da muhtemelen havzadaki göllerin hızlıca alan kaybetmesini belli ölçüde azaltacak. Ancak özellikle göl kıyısında gölün hala çekilmekte olduğunu görüyoruz. Bu tabii insanları yanıltmasın. Çünkü şu an göl sadece düşen yağışlarla besleniyor ve bir miktarı da yüzey akışı ile gelen sulardan besleniyor. Havzaya düşen yağışın yaklaşık yüzde 30’u, gölü alttan besliyor. Dolayısıyla göldeki seviye iyileşmelerini aylar boyunca göreceğiz. Hatta 1-2 yıl sonrasına bile yansımaları olacak. Havzaya düşen yağışın olumlu etkisini gölde hemen görme şansımız yok. Bu biraz zaman alır” dedi.

Bu yılki yağışların yüzleri güldüreceğini aktaran Prof. Dr. Alaeddinoğlu, “Düşen yağışlar ile havzanın ihtiyaç duyduğu suyun büyük ölçüde karşılanacağını düşünüyorum. Doğru yönettiğimiz sürece. Barajları, göletleri doğru yönettiğimiz sürece bu yıl havzanın içme ve kullanma suyu noktasında çok ciddi bir sorun yaşanmayacağını, özellikle tarımla uğraşan insanların yüzünü güleceği bir yıl olacağı kanaatindeyim” diye konuştu.

‘ÇIĞLARIN DÜŞTÜĞÜ SEZON FARKLILAŞACAK’

Prof. Dr. Alaeddinoğlu, “İklim değişikliği, beraberinde birtakım sonuçlar da getirdi. Dünyadaki ortalama sıcaklıktaki artış, Van Gölü Havzası’nda da kendini gösterdi. Van Gölü kapalı bir havza. Havzanın çevresi de yüksek dağlık alanlarla kaplı. Van Gölü, 1700 metre düzeyinde ama çevresinde 3 bin 3 bin 500 metre yükseklikte dağlık zirveler var, sıradağlar şeklinde. Bu neyi beraberinde getirdi? Yağışın düşmesi için havadaki su buharının yoğuşmasına ihtiyaç var. Su buharının yoğuşması için yüksek dağlık alanlar, bunun için en ideal yerler. Havzaya yağmur şeklinde düşen o yağış, aslında dağlık alanlara kar şeklinde düştü. Kar şeklinde düşen yağış beraberinde birtakım sorunlar da getiriyor. Kar özellikle bahar aylarında sıcakların artması ile eğim doğrultusunda iniyor ve ‘çığ’ dediğimiz olay meydana geliyor. Ama geçmişe göre, bir farklılık var. O da şu; eskiden şubatın sonları ve mart ayı içerisinde sıklıkla yaşadığımız çığ olayları, küresel ısınma ile nerdeyse ocak ve şubat ayının başlarına kaydı. Bu da bize şunu gösteriyor; yaz ayları uzuyor, kış ayları da gittikçe daralıyor. Dolayısıyla bu da beraberinde geçmişte çığların düştüğü o sezonun farklılaşacağını gösteriyor” dedi.

İnci kefallerinin göç yolculuğuna ilişkin de Prof. Dr. Alaeddinoğlu, “Havzaya düşen yağışlar sadece içme ve kullanma suyu yeterliliği anlamında katkı sunmayacak. Aynı zamanda özellikle bahar aylarında inci kefalinin tatlı sulara ulaşabilme imkanını da arttıracak. Dolayısıyla havzaya düşen her bir yağış, onların bu yolculuklarını çok daha kolay gerçekleştirmelerini sağlayacak” diye konuştu.

AA muhabirinin derlediği verilere göre, son 10 yılın ilk ayında BIST 100 endeksinin performansı incelendiğinde, yükseliş görülen 7 ayın ortalaması yüzde 6,61 hesaplanırken düşüş olanların ortalaması yüzde 6,22 oldu.

Söz konusu düşüşlerin ikisini son 3 yıl içinde kaydeden BIST 100 endeksi, negatif kapanışlarını 2014, 2021 ve 2023 yıllarında gerçekleştirdi.

BIST 100 endeksi, son 10 yılın en iyi ocak performansını yüzde 14,03’lük artışla 2019’da sergilerken en kötü performansını ise 2023’teki yüzde 9,67’lik azalışla gösterdi.

İlgili dönemlere ana endeksler için bakıldığında, sınai ve teknolojinin sadece 2’şer kez gerilediği görülürken, hizmet ve mali endeksin 3’er dönemde değer kaybettiği göze çarpıyor.

Ana endekslerin, bu süreçte en iyi performanslarını farklı yıllarda sergilediği anlaşılırken en düşük performanslarını ise BIST 100 endeksi ile uyumlu olarak, geçen senenin ocak ayında gerçekleştirdiği görülüyor.

Söz konusu endeksler arasında Ocak 2023’te yüzde 14,27 ile en fazla gerileyen mali endeks olurken bunu, teknoloji yüzde 12,08, hizmetler yüzde 9,40 ve sınai yüzde 8,75 azalışla takip etti.

Sınai ve mali endeks en güçlü ocak performanslarını sırasıyla yüzde 13,81 ve yüzde 16,51’lik yükselişle 2019’da sergilerken hizmet endeksi yüzde 13,06 artışla 2022’de ve teknoloji endeksi yüzde 14,35’lik primle 2020’de gerçekleştirdi.

10 yıllık bu dönemde, sadece 2 aylık negatif performans sergileyen sınai ve teknoloji endeksleri, değer kazandıkları dönemlerde sırasıyla, yüzde 5,54 ve yüzde 5,88 ortalama artış kaydederken, düşüş dönemlerinde sırasıyla yüzde 7,75 ve 9,69’luk ortalama azalış gösterdi.

Mali ve Hizmet endeksleri ise bu süreçte yükseliş dönemlerinde ortalama yüzde 5,54 ve yüzde 8,23 ortalama kazanç sağlarken değer kaybettikleri dönemlerde yüzde 7,75 ve 8,54 ortalama düşüş kaydetti.

Kışlık hisseler

Ocak aylarına, son 5 yıl için hisse ve sektör bazlı bakıldığında, Borsa İstanbul’da, ocak aylarında, 5 yılın en az 4’ünde endekse göre daha iyi performans gösteren 29 hisse senedi göze çarpıyor.

Sektörel bazda incelendiğinde halka arz yüzde 5,5, madencilik yüzde 3,8 ve metal eşya makina endeksinin yüzde 3,3 ile BIST 100 endeksine göre daha iyi bir performans sergilediği görülüyor.

Senkron Siber Güvenlik Yazılım, Pamel Elektrik, Kuyas Yatırım, Kardemir D ve Kardemir B, son 5 yılın ocak aylarının 5’inde de BIST 100 endeksine göre daha güçlü performans gösteren hisseler olarak öne çıkıyor.

Bu dönemde, son 5 yılın en az 4’ünde endekse göre daha güçlü performans gösteren 29 hisseye bakıldığında, ortalama getiri sıralamasına göre ilk sırayı alan Senkron Siber Güvenlik Yazılım’ı alırken onu, Pamel Elektrik, Beyaz Filo Oto Kiralama, Kristal Kola ve Meşrubat sanayi ve Rodrigo Tekstil Sanayi izledi.

Sınai şubatı, inşaat martı seviyor

Son 5 yılın şubat ve mart ayları detaylı incelendiğinde, sınai ve inşaat endekslerinin her sene BIST 100 endeksine göre daha iyi performans göstermesi dikkati çekiyor.

Sınai endeksinin şubat aylarında son 5 yılın 5’inde de BIST 100 endeksine göre ortalama yüzde 3,21 daha iyi performans sergilediği görülüyor.

Son 5 yılda BIST 100 endeksine göre her yıl daha iyi getiri sağlayan hisseler incelendiğinde İskenderun Demir Çelik, Ulusoy Elektrik, Vakko Tekstil, Alarko Holding ve Aksa Akrilik ön plana çıkıyor.

İnşaat endeksinin de mart aylarında 5’te 5 yaparak BIST 100 endeksine göre ortalama yüzde 7,7 daha güçlü performans göstermesi göze çarparken martta her sene endeks üzeri getiri sağlayan hisseler incelendiğinde, Prizma Pres Makina, İnfo Yatırım, Ersu Meyve ve Gıda, Pınar Et ve Un Sanayi ve Merko Gıda dikkati çekiyor.