Avusturya’nın başkenti Viyana’da düzenlenen UAEA Özel Yönetim Kurulu toplantısında konuşan Grossi, geçen hafta Zaporijya Nükleer Santrali’ne yönelik doğrudan gerçekleştirilen 3 saldırı sonrasında olası bir nükleer kaza ya da felaketin yaşanmasına ilişkin kaygılarını paylaştı.

Grossi, bu özel toplantıda, nükleer santrale yönelik “pervasız saldırıların” mevcut savaşta yeni ve çok daha tehlikeli bir cephenin açılması olasılığını önlemesi gerektiğini vurgulayarak, gelecek hafta düzenlenecek Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nda da aynı kaygıyı dile getireceğini söyledi.

Uluslararası topluma, gerilimin düşürülmesi için eyleme geçme çağrısı

Nükleer bir kazayı önlemek ve tesisin bütünlüğünü sağlamak için UAEA’nın 5 somut ilkesini ihlal edebilecek herhangi bir eylemden kaçınılması çağrısını yineleyen Grossi, “Uluslararası toplumu, bu çok ciddi duruma ilişkin geriliminin düşürülmesi için aktif bir şekilde çalışmaya davet ediyorum.” diye konuştu.

Grossi, nükleer santrale yönelik saldırılar sonucunda bir kişinin hayatını kaybettiğini, 6’ıncı ünitenin çatısının zarar gördüğünü ve ana reaktörü çevreleyen yapıların da etkilendiğini, bu gelişmelerin saldırıların süreceğine yönelik kaygıya yol açtığını belirterek, saldırıların durması gerektiğini ifade etti.

???????- “Nükleer tesislere saldırmak kesinlikle yasaktır.”

Saldırıların bir nükleer tehlikeye yol açmadığını kaydeden Grossi, nükleer santrallere yönelik bir saldırının askeri ya da siyasi bir getirisinin olmadığının altını bir kez daha çizerek, “Nükleer tesislere saldırmak kesinlikle yasaktır.” ifadesini kullandı.

Grossi, nükleer tesislerde güvenlik ve emniyetin sağlanması, yapıların bütünlüğünün korunması, çalışanların güvenliği ve santrallerin işleyişinin aksamaması, enerji kaynaklarının zarar görmemesi gibi 5 önemli prensibi hatırlatarak, “Bu temel, açık ve vazgeçilmez ilkelere azami itidalle ve açık bir şekilde herkesin riayet etmesi çağrısında bulunuyorum.” dedi.

Ajansın Zaporijya’da olası bir nükleer kazanın yaşanmaması için yürüttüğü gözlem faaliyetlerinin oybirliği ile desteklenmesi talebinde bulunan Grossi, “Gelecekte Zaporijya Nükleer Santrali’ne yönelik herhangi bir saldırının yaşanmaması için hepimiz elimizdeki her türlü imkanı kullanmalıyız.” görüşünü paylaştı.

Türkiye’nin Zaporijya’ya ilişkin kaygıları aktarıldı

Toplantıda söz alan Türkiye’nin BM Viyana Ofisi Nezdinde Daimi Temsilcisi Büyükelçi Levent Eler de Zaporijya Nükleer Santrali’ne yönelik gerçekleştirilen saldırılara ilişkin Türkiye’nin kaygılarını dile getirdi.

Büyükelçi Eler, Belçika’nın başkenti Brüksel’de 21 Mart’ta düzenlenen ilk Nükleer Enerji Zirvesi’nde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Zaporijya’daki endişe verici duruma dikkat çektiğini ve yeni bir Çernobil felaketine tahammül edilemeyeceği vurgusunda bulunduğunu hatırlattı.

UAEA Başkanı Grossi’nin santrale yönelik saldırıların durdurulması ve saldırılar nedeniyle artan nükleer kaza riskine ilişkin açıklamasına dikkati çeken Eler, “Bu hassas konuda tüm taraflara azami itidal çağrısında bulunuyor ve Ajansın bu konudaki çabalarını destekliyoruz.” ifadesini kullandı.

Eler, Türkiye’nin Rusya ve Ukrayna arasındaki arabuluculuk çabalarına işaret ederek, Türkiye’nin diplomasiye şans verilmesi yönündeki çabalarını sürdüreceğini vurguladı.

Türkiye’nin Zaporijya’da korkunç bir durum yaşanmaması için çabalarına devam edeceğini belirten Eler, “Nükleer tesislere yönelik saldırılar, tam bir kaybet-kaybet durumunun yıkıcı sonuçlarına yol açabilir. Kelimenin tam anlamıyla bu ateşle oynamaktır.” görüşünü paylaştı.

Avusturya’nın başkenti Viyana’daki Birleşmiş Milletler (BM) Viyana Ofisi’nde UAEA Yönetim Kurlu Toplantısı düzenlendi.

Toplantı sonrasında Başkan Grossi, gazetecilerin sorularını yanıtladı.

AA muhabirinin, İsrail’in denetlenmeyen nükleer faaliyetleri ve kontrol dışı nükleer silahlarının Orta Doğu’daki durumu daha karmaşık hale getirip getirmeyeceğine ilişkin sorusunu yanıtlayan Grossi, bölgedeki gelişmelerden duyduğu kaygıyı dile getirerek, “nükleer silahların kullanımına ilişkin ciddiyetsiz konuşmaların kabul edilemez olduğunu” yineledi.

Grossi, İsrailli aşırı sağcı Miras Bakanı Amihai Eliyahu’nun Kasım 2023’de Gazze’ye yönelik nükleer silah kullanma tehdidinin bölgede domino etkisi yaptığını belirterek, bu tür konuşmaların sonlandırılması gerektiğini ifade etti.

“Ajans, bölgede Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın uygulanması için çabalıyor. Nükleer silahların kullanımına ilişkin ciddiyetsiz konuşmalar, diğer ülkelere de sıçradı.” ifadesini kullan Grossi, nükleer silahların uluslararası hukuka göre yasaklı olduğunu vurguladı.

İran’ın nükleer faaliyetleri

Grossi, İran’ın nükleer faaliyetlerine de değinerek, bu ülkede zenginleştirilmiş uranyum stokunda artışın devam ettiğini, Tahran yönetimin yaklaşık 3 yıldır Ek Protokol’ü uygulamadığını ve bu süre zarfında Ajans’ın da tamamlayıcı erişim sağlayamadığının altını çizdi.

İran’ın Kapsamlı Güvenlik Denetimi Anlaşması kapsamında Kod 3.1 adı verilen uygulamayı hayata geçirmesi gerektiğini ifade eden Grossi, İran’ın nükleer programının tamamen barışçıl olduğuna dair Ajansın güvence verebilecek bir konumda olması için bu durumun çözüme kavuşturulması gerektiğini söyledi.

Grossi, “İran’ın nükleer silah üretmeye yönelik teknik yeteneklerine ilişkin kamuoyuna yapılan açıklamalar, İran’ın güvenlik denetimine ilişkin beyanlarının doğruluğu ve eksiksizliği konusundaki endişelerimi daha da artırıyor.” değerlendirmesinde bulundu.

İran’ın 4 Mart 2023’te UAEA ile yaptığı Ortak Mutabakatta alınan kararları uygulamayı durdurmasının ciddi oranda endişeye yol açtığını kaydeden Grossi, “Bu da İran’ın üzerinde anlaşmaya vardığımız şeye bağlı kaldığına dair şüpheleri artırıyor.” görüşünü paylaştı.

Grossi, İranlı yetkililerle görüşmek istediğini, Tahran’dan gelecek davet üzerine hareket edeceğini belirterek, söz konusu kaygıların ancak yapıcı ve anlamlı bir işbirliği ile çözülebileceğini, bu bağlamda İran’ı bir kez daha eksiksiz ve şeffaf bir şekilde işbirliği yapmaya çağırdı.

Zaporijya Nükleer Santrali

Ukrayna’daki Zaporijya Nükleer Santrali’ne ilişkin istikrarsız durumun sürdüğünü belirten Grossi, son haftalarda nükleer santral çevresinde çatışmaların arttığını ifade etti.

Grossi, olası bir nükleer kazanın yaşanmasını önlemek adına daha önce BM Genel Kurulu’nda açıkladığı 5 temel ilkeye tarafların dikkat ettiğini, ancak zaman zaman bu ilkelerin bazılarını riske atabilecek adımların da atıldığına dikkati çekti.

Ajans uzmanlarının burada nükleer güvenliğin sağlanması için çalışmalarını sürdürdüğünü, olası bir tehlike karşısında gereken önlemleri almaya çalıştığını kaydeden Grossi, ancak buradaki ekibin nükleer güvenliğine ilişkin yürüttüğü kontroller kapsamında santralin her noktasına erişim sağlayamadığını dile getirdi.

Grossi, Rus yetkililerin onayı doğrultusunda yarın Moskova’ya bir ziyaret gerçekleştireceğini, bu bağlamda Zaporijya Nükleer Santrali başta olmak üzere diğer nükleer güvenliğe ilişkin üst düzey görüşmeler yapacağını kaydetti.