Bakan Özhaseki, İller Bankası Sosyal Tesisleri’nde düzenlenen Türkiye Karbon Piyasası Geliştirme Projesi açılış etkinliğinde yaptığı konuşmada, 6 Şubat’ta meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden 14 ay geçtiğini, bu süre zarfında gece gündüz demeden çalıştıklarını belirtti.

Bugüne kadar yapımı tamamlanan 76 bin konut ve köy evinin anahtarlarının hak sahiplerine teslim edildiğini hatırlatan Özhaseki, sene sonuna kadar 200 bin konutun teslimatını yapacaklarını, her ay 10-15 bin konutu teslim etmeyi sürdüreceklerini söyledi.

Şu anda 1240 yerde şantiyenin bulunduğunu ve 110 bin kişinin çalıştığını dile getiren Özhaseki, 4 bin 333 köyde depreme dayanıklı ev yaptıklarını aktardı.

Şehirleri ve meydanları bölgenin mimarisine uygun şekilde inşa etmeye çalıştıklarını anlatan Özhaseki, “Şehirlerimizin altyapısı için Dünya Bankasının da içinde olduğu, Avrupa İmar Kalkınma Bankası, Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı gibi kuruluşlardan temin ettiğimiz 64 milyar liralık altyapı bedelini de o şehirlerimiz ve hasar gören ilçe, beldelerimiz için hibe olarak veriyoruz. Oralardaki altyapıyı baştan sona inşa ediyoruz.” diye konuştu.

Türkiye’yi iklim değişikliğinin meydana getireceği hasarlardan korumak için gayret ettiklerini vurgulayan Özhaseki, “Son 1-2 yılda Karadeniz’de meydana gelen seller, ülkemizin güneyinde, batısında meydana gelen yangınlar, heyelan tehlikesi, kuraklık gibi benzer iklim değişikliğinin meydana getirdiği hasarları hep birlikte izliyoruz.” dedi.

Özhaseki, Birleşmiş Milletler raporlarına göre 2050’de 216 milyon insanın göç edeceğinin söylendiğine dikkati çekerek, bu değişikliğin devam etmesi durumunda belli bölgelerde gıda krizlerinin başlayacağını ifade etti.

Türkiye’nin dünya kirliliğine etkisinin az olduğuna işaret eden Özhaseki, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu kirletmede payı olan ülkeler ise lakayıt şekilde davranmaya devam ediyor. Karbon emisyonlarını dikkate almadan aşırı şekilde üretmeye, vahşi şekilde piyasada satmaya, kendi ekonomilerini düzeltebilmek adına bütün dünyayı tahrip etmeye pervasızca devam ediyorlar. İklim değişikliği neticesinde meydana gelebilecek kötülüklerden korunabilmek amacıyla yapılan bütün mücadeleyi, bir taraftan kanuni yükümlülüklerle görev olarak görüyoruz ama bir taraftan da severek, isteyerek, adeta ibadet gibi yapıyoruz.”

“Sıfır Atık’tan elde ettiğimiz finansman 185 milyar lira civarında”

Bakan Özhaseki, Türkiye’nin Paris İklim Anlaşması’na taraf olduğunu, 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi’nin ortaya konulduğunu anımsatarak, yeşil dönüşüm için iklim kanunu önerisini ve 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi için yürütülen çalışmaları Meclis’e getireceklerini ve bunu kanuna dönüştürmek istediklerini söyledi.

Yeşil alan miktarını artırdıklarını da anlatan Özhaseki, iktidarları döneminde 7 milyardan fazla ağacı toprakla buluşturduklarını bildirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde 513 yerde Millet Bahçesi projesine başladıklarını belirten Özhaseki, kişi başına düşen yeşil alanın 14 metrekareyi geçtiğini, bunu artırmak için çalışmalarını sürdürdüklerini vurguladı.

Sıfır Atık konusunda yürütülen çalışmalara da değinen Özhaseki, bu mücadelenin Türkiye sloganı olmaktan çıktığını, dünya markası haline geldiğini vurguladı.

Bakan Özhaseki, Sıfır Atık’ın döngüsel ekonomi olduğunu dile getirerek, “Sıfır Atık’tan son birkaç sene içerisinde elde ettiğimiz finansman 185 milyar lira civarında. Bu verdiğimiz mücadelede geri kazanımlarımızla tam 498 milyon ağaç kesilmekten kurtuldu. 127 milyon varil petrolden de iktisat etmiş olduk.” şeklinde konuştu

Bugünkü projeyle yeşil dönüşüm hamlesinin de başlatıldığını anlatan Özhaseki, “Dünyada ilk örneği olacak. Bugün burada başlatacağımız bu projenin 12. Kalkınma Planı ve Orta Vadeli Program’da yer alan yeşil dönüşüm hedefine uyumlu gerçekleştirileceğini de biliyoruz. Bu kapsamda piyasa temelli mekanizmalarla, yenilikçi yeşil teknolojinin kullanımının teşvik edilmesi, daha düşük karbonlu üretim yapan işletmelerin ön plana çıkarılması ve desteklenmesi gibi ana hedeflerimiz var.” ifadelerini kullandı.

“Düşük karbonlu kalkınma çabalarımızı destekleyecek nitelikte”

İklim Değişikliği Başkanı Halil Hasar da Türkiye’de karbon fiyatlandırma çalışmalarının 2013’te Karbon Piyasalarına Hazırlık Ortaklığı Projesiyle başladığını anımsattı.

Projenin amacının, 2053 Net Sıfır Emisyon hedefine ulaşılmasına katkı sağlamak olduğunu belirten Hasar, “Proje çıktıları, ülkemizin Orta Vadeli Program’da yer alan yeşil dönüşüm hedefi doğrultusunda ulusal karbon fiyatlandırma araçları ve uluslararası karbon piyasalarına katılım yoluyla düşük karbonlu kalkınma çabalarımızı destekleyecek niteliktedir.” diye konuştu.

Toplantının açılış konuşmasını yapan KAYSO Yönetim Kurulu Üyesi İlhan Baloğlu, Yeşil Dönüşüm sürecinin 01 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayacağını hatırlatarak, sanayicilerin bu süreci iyi değerlendirmesi gerektiğini söyledi.

Avrupa’daki bazı firmalar üçer aylık dönemler halinde karbon salınımı ile alakalı bazı belgeleri talep etmeye başladıklarını ifade eden Baloğlu, “Aslında önümüzdeki iki yıllık süre bu sürece alışma dönemi olacak. İhracatın yolu yeşil dönüşümden geçiyor. Sanayi devrimini kaçırmış bir ülke olarak hem ülkemiz hem de işletmelerimiz açısından bu fırsatı iyi değerlendirmemiz gerektiğini düşünüyorum. Ben bu potansiyelin sanayicilerimizde olduğuna inanıyorum. Önümüzde çok fazla süre kalmadı. Sanayi Odası olarak bu süreçte tüm üyelerimizin yanında olmaya ve elimizden gelen her türlü desteği vermeye hazırız” dedi.

Daha sonra kürsüye gelen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İklim Değişikliği Başkan Yardımcısı Orhan Solak, iklim değişikliğinin küresel bir sorun haline geldiğini belirterek, “Ülke olarak iklim değişikliğinin en fazla hissedildiği Akdeniz kuşağında yer alıyoruz. Buna bağlı olarak yaşanan afetlerde çevresel, ekonomik ve sosyal kayıplarla karşı karşıya kalıyoruz. Yeşil dönüşüm iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin bertaraf edilmesi adına tüm sektörlerde kapsamlı bir değişim ve dönüşümü beraberinde getiriyor. Sanayi sektörü bu süreçte kritik bir role sahip. Bu sürecin bilincinde olarak ülke olarak önemli politik adımlar atarak yeşil sönüşüm sürecini başlattık” dedi.

Solak, daha sonra İklim Değişikliği Başkanlığı olarak yürüttükleri çalışmalar hakkında katılımcılara bilgiler verdi.

Toplantının ilerleyen bölümlerinde, İklim Değişikliği Başkanlığı Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi Dairesi Başkanı Volkan Polat tarafından “Ülkemiz Sera Gazı Emisyonları İzleme, Raporlama ve Doğrulama Sistemi”, Ticaret Bakanlığı çalışanı Ticaret Uzmanı Özge Öktem tarafından “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması Genel Bilgilendirme”, İklim Değişikliği Başkanlığı Karbon Fiyatlandırma Dairesi Başkanlığı çalışanı İklim Değişikliği Uzmanı Mustafa Kemal Arsunar tarafından “ETS ve SKDM İlişkisi” Türk Standartları Enstitüsü Çevresel Gözetim ve Doğrulama Müdürü Mehmet Ergün tarafından “Karbon Ayak İzi Hesaplama Standartları” konularında bilgilendirme sunumları yaptı.

Toplantının ikinci bölümünde ise İklim Değişikliği Başkan Yardımcısı Orhan Solak moderatörlüğünde Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A. Ş. Genel Müdür Yardımcısı Seçil Yıldız, ÇŞİDB Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü çalışanı Kimya Mühendisi Meryem Arslan, İklim Değişikliği Başkanlığı İklim Finansmanı ve Teşvikler Dairesi Başkanlığı çalışanı Uzman Hakan Acar’ın panelist olarak katılım yaptığı “Yeşil Dönüşüm ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması Paneli” gerçekleştirildi.

Panel esnasında ve sonrasında ise katılımcılardan gelen sorular uzmanlar ve panelistler tarafından cevaplandırılarak bilgilendirme ve istişare toplantısı sona erdi. – KAYSERİ

Sorumlu üretici bilinciyle hareket eden Tüpraş, doğal kaynakların korunması ve en verimli şekilde kullanılması, geri dönüşümün artırılması, atık suların yeniden kullanılması ve biyoçeşitliliğin korunması odağıyla çalışmalarına devam ederken; çevresel performansını dijital teknolojilerle takip ederek sürekli iyileştirmeyi ve geliştirmeyi hedefliyor.

Koç Holding’in başlattığı Karbon Dönüşüm Programı kapsamında Tüpraş, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı ve iklim değişikliğinin etkilerinden korunmak amacıyla 2050 Karbon Nötr stratejisi ile uyumlu olarak oluşturduğu ‘Su Yol Haritası’ doğrultusunda çalışmalarını yürütüyor.

“2024 yılında su verimliliğine yönelik yenilikçi ve dijital projelerle 600 bin ton su tasarrufu elde etmeyi hedefliyoruz”

Tüpraş Genel Müdürü İbrahim Yelmenoğlu, “Türkiye’de enerji sektörünün dönüşümüne liderlik etmek üzere ‘Enerjimiz Geleceğe’ sloganıyla 2022’de devreye aldığımız Stratejik Dönüşüm Planı doğrultusunda çalışmaya devam ediyoruz. Yeni enerji kaynaklarına gerçekleştireceğimiz yatırımlar ve enerji verimliliği projelerinin katkısıyla, 2030 yılı itibarıyla faaliyetlerimizden kaynaklanan karbon salımını, 2017 yılına göre yüzde 27 oranında azaltmayı, 2050’de ise karbon nötr olmayı taahhüt ettik. Sürdürülebilir rafinaj ve verimli kaynak kullanımı da bu hedefimizin önemli bir parçası” dedi.

Yelmenoğlu, sözlerine şöyle devam etti: “Suyu ve ekosistemini koruyabilmek amacıyla, mevcut ve gelecekteki su kaynaklarının kullanımında iklim değişikliği etkilerini göz önüne alarak hareket ediyoruz. 2050 Karbon Nötr stratejimizle uyumlu Su Yol Haritamız kapsamında; doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı amacıyla su tasarrufu, su geri kazanımı, simbiyoz uygulamaları ve biyoçeşitliliğin korunmasına odaklanıyoruz. Şirketimiz, su yönetiminde Avrupa politikalarına yön veren, Avrupa su pazarının lider paydaş kuruluşu Water Europe’a üye ilk Türk sanayi kuruluşu konumunda yer alıyor. 2024 yılında 600 bin ton su tasarrufu hedefi belirledik. Bu hedefimize ulaşmak için; rafinerilerimizde çalıştaylar düzenliyor, su geri kazanım sistemlerini güçlendirerek suyun azami seviyede yeniden kullanımını artıran ve ham su tasarrufu yapan yenilikçi ve dijital su projelerini hayata geçiriyoruz.”

“Tüpraş, CDP Karbon Saydamlık Projesi’nin ‘Su Güvenliği’ ve ‘İklim Değişikliği’ programında ‘B’ notu ile derecelendirilerek önemli bir başarıya imza attı”

Tüpraş’ın CDP Karbon Saydamlık Projesi’nde önemli bir başarı elde ettiğini ifade eden Yelmenoğlu, “Doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi için devreye aldığımız uygulamalarla 2023 yılında ilk defa katıldığımız ve 21 binden fazla şirketin raporlama yaptığı CDP Karbon Saydamlık Projesi’nin hem İklim Değişikliği hem de Su Güvenliği programlarında ‘B’ Yönetim Seviyesi notu ile derecelendirildik. Petrol sektöründe faaliyet gösteren ve CDP tarafından ‘Su Güvenliği’ programında değerlendirmeye alınan şirketler arasında üst sıralarda yer alıyoruz. Sektöründe örnek teşkil eden bir nota sahip olan şirketimiz, gelecek yıllarda devam edeceği çevresel raporlamalarıyla küresel liderler listesinde yer almak için çalışmalarını sürdürüyor” dedi.

Dijital ve inovatif uygulamalarla yenilikçi su teknolojileri destekleniyor

Şirket, yer aldığı AB destekli UFUK 2020 ve UFUK Avrupa projeleri ile de atık suların geri kazanımı, su tasarrufu konusunda yenilikçi teknolojiler üzerine çalışıyor. Ayrıca, açık inovasyon çalışmaları kapsamında atık su yönetimi ve geri kazanım optimizasyonuna odaklanıyor.

Diğer yandan, İzmit Rafinerisi’nde bulunan Atıksu Geri Kazanım Ünitesi sayesinde operasyonlarda suyun tekrar kullanılması ve süreç iyileştirmeleri ile ham su tasarrufu uygulamalarına da devam ediliyor. İzmit Körfez Belediyesi arıtılmış atık sularının geri kazanılarak rafineri süreçlerinde tekrar kullanılması, su yönetimindeki ‘endüstriyel simbiyoz’ kavramının hayata geçirildiği uygulamalardan biri.

Uluslararası Dünya Su Günü, her yıl 22 Mart’ta tatlı su kaynaklarının önemine dikkat çekmek ve tatlı su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimine odaklanılmasını sağlamak amacıyla kutlanıyor. BM SU Kuruluşu (UN-Water) tarafından her yıl farklı bir tema ile kutlanan Dünya Su Günü’nün 2024 yılı teması “Barış İçin Sudan Faydalanmak” olarak belirlendi. – İSTANBUL

Açıklamada görüşlerine yer verilen Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, yapay zeka uygulamalarının kullandığı su kaynakları ve çevre konusunu değerlendirdi.

Yapay zeka uygulamalarının çevresel açıdan pek çok avantajı bulunduğunu belirten Karakaş, bu uygulamalarla enerji tüketiminin analiz edilebildiğini, potansiyel tasarruf alanları belirlenerek, enerjinin en iyi şekilde kullanılmasının sağlanabildiğini ifade etti.

Karakaş, “Su kaynakları açısından ise su tüketimini belirleyen algoritmalar ile suya olan ihtiyaç en aza indirilerek kısıtlı olan kullanılabilir su kaynakları korunabiliyor ve akıllı sulama sistemleriyle ürün çeşidine özel sulama sistemleri geliştirilebiliyor.” ifadelerini kullandı.

Yapay zeka ile ilgili son araştırmalar incelendiğinde, GPT-3 ve BLOOM gibi çeşitli modellerin ciddi miktarda su ve enerji tüketimine yol açabileceğinin belirtildiğini aktaran Karakaş, şunları kaydetti:

“Kaliforniya Üniversitesi’nde yapılan çalışmada, artan yapay zeka uygulamalarıyla 2027 yılında 4,2-6,6 milyar metreküp su tüketilebileceği tahmin ediliyor. Hızla artan nüfus ve tükenen doğal su kaynakları sebebiyle içilebilir, kullanılabilir suya erişmedeki zorluk insanlığın paylaştığı en acil sorunlardan biri olduğu için de bu durum oldukça endişe verici. Çeşitli yapay zeka modellerinin geliştirilmesi ve çalıştırılması esnasında ekipmanların aşırı ısınmasını önlemek amacıyla soğutma sistemlerinde kullanılan suyun miktarının net olarak belirtilmesi çevresel açısından önemli olacaktır. Bir ürün veya hizmet üretmek için kullanılan tatlı su miktarını gösteren su ayak iziyle karbon ayak izinin de çevresel açıdan sürdürülebilir yapay zeka modelleri oluşturmak için ortaya konması gerekiyor.”

“İçilebilir ve kullanılabilir nitelikteki su kaynağı sınırlı”

Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, içilebilir ve kullanılabilir nitelikteki su kaynağının sınırlı ve dünya genelinde eşit olmayan bir şekilde dağıldığının altını çizerek, “Tarımsal veya kentsel amaçlarla, yapay zeka uygulamaları için de yer altı veya yüzeysel su kaynaklarından çekilen sular, kullanılabilir su kaynağını azaltabiliyor. Yer altından ve yüzeysel su kaynaklarından sular çekildikten sonra, su kalitesinde meydana gelen değişim sonraki kullanımlar için su stresi seviyelerine katkıda bulunuyor. Küresel su kaynakları hem miktar hem de kalite açısından yetersiz kalarak, su kıtlığı riski ile karşı karşıya kalınabiliyor.” açıklamalarında bulundu.

Yapay zeka uygulamaları tarafından kullanılan su kaynaklarıyla ilgili yeterince farkındalık oluşmadığını belirten Karakaş, “Uygulamaların geliştirilip, çalıştırılması esnasında tüketilen su miktarları net olarak ortaya konmadığından, suyun sürdürülebilirliğini sağlamak çok zor olabilir. Su ayak izinin belirtilmemesi, gelecekte çevresel açıdan sürdürülebilir yapay zeka uygulamaları önünde potansiyel engel de oluşturabilir. Sürdürülebilir yapay zeka uygulamaları açısından su ayak izi ve karbon ayak izinin birlikte değerlendirilmesi önemli.” değerlendirmelerinde bulundu.

“Yapay zeka uygulamalarının çevresel açıdan oluşturabileceği riskler ortaya konmalı”

Yapay zeka uygulamalarının, çevre bilimi, sağlık, eğitim ve araştırma, bilimsel yayıncılık, dijital asistanlar, ulaşım ve lojistik, finans ve çeviri gibi alanlarda kullanılabildiğine dikkati çeken Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, şu bilgileri verdi:

“Hayatımızın pek çok alanında kullanılan yapay zeka uygulamalarının çevresel açıdan oluşturabileceği riskler ortaya konmalı. Yapay zeka programları karmaşık olduğundan diğer bilgi işlem sistemlerinden daha fazla enerjiye ihtiyaç duyuyor. Yapay zeka araçlarının tam olarak ne kadar enerji harcadığını tespit etmek ise son derece zor. 2022 yılında yapılan bir çalışmada, BLOOM modelinin eğitilmesi sonucunda 24,7 ton karbondioksit emisyonu ekipman üretimi ve modelin çalıştırılması sonucunda ise 50,5 ton karbondioksit emisyonu yaydığı tahmin edilmiş. Karbondioksit sera gazı emisyonları içerisinde en büyük paya sahip olduğu görülüyor. Artan sanayileşme ve nüfus artışıyla birlikte, yapay zeka uygulamalarının da karbondioksit emisyonlarını yükseltmesiyle atmosferdeki sıcaklığın artarak, küresel ısınmanın etkileri daha ciddi hissedilebilir.”

Adıyaman Üniversitesi ve Çelikhan Kaymakamlığının ortak girişimiyle yüzen adaların korunması ve yeniden canlandırılması için Tabiat Varlıkları Koruma Genel Müdürlüğüne sunulan “Ekosistemin Onarılması ve Yenilenmesi Projesi” kabul edildi.

Proje kapsamında ilk olarak denemelerin yapılacağı 300 metrekarelik alanda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yetkilileri ve bilim insanlarının da aralarında bulunduğu heyet inceleme yaptı.

Adıyaman Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Kelleş, AA muhabirine, adaların doğa harikası olduğunu ancak zamanla küresel ısınmaya bağlı su seviyesindeki azalmayla eski görkemini kaybettiğini söyledi.

Yüzen adaları tamamen kaybetmemek için çalıştıklarını anlatan Kelleş, proje kapsamında oluşturulan heyetin bölgede inceleme yaptığını ve projenin başladığını belirtti.

Bakanlık yetkililerinin de Çelikhan’a gelerek incelemelerde bulunduğunu ve projeyi desteklediklerini kaydeden Kelleş, şöyle konuştu:

“Yaklaşık 30 yıl önce 100 dönüm büyüklüğü olan yüzlerce adamız her geçen gün daha çok yok olma tehdidi altında. Şu anda 2-3 dönüm adamız mevcut. Bunları 1 ile 2 yıl içinde kurtarmazsak tamamen kaybetmek durumunda kalacağız. Burası sadece ülkemizin değil dünya için de doğa harikası bir hazine.”

Projenin detayları

Kelleş, proje kapsamında 2 adanın çelik halatlarla baraja doğru çekildikten sonra doğaya zarar vermeyen ve “çapa” olarak adlandırılan beton bloklarla sabitleneceğini, böylelikle bu adaların zincir uzunluğu kadar hareket edebileceğini ve karaya vurmasının engelleneceğini belirterek, daha sonraki aşamada ise adaların yeniden eski bitki örtüsüne kavuşmasının sağlanacağını söyledi.

Bitki örtüsünün oluşmasıyla adaların yeniden göçmen kuşları ağırlamaya başlayabileceğini anlatan Kelleş, adaların gölün ortasında kalmasıyla baraj suyunun filtre edilerek temiz kalmasının sağlanabileceğini sözlerine ekledi.

Adalar 210 ton karbondioksiti tutuyor

Adıyaman Üniversitesinde toprak üzerine araştırmalar yapan, Avrupa Birliği Ortak Araştırma Merkezi Avrupa Toprak Bürosu Ulusal Teknik Uzmanı Prof. Dr. Erhan Akça da adaların gelecek nesillere aktarılabilmesi için projenin son derece kritik olduğunu vurguladı.

Adaların estetik görüntünün yanında doğaya da önemli katkılarının olduğuna dikkati çeken Akça, şunları kaydetti:

“Projenin doğaya katacağı estetik değer dışında işlevselliği de önemli. İklim değişikliği ve çölleşme günümüzde çok büyük bir sorun. Bu sorunların önüne geçmek için atmosferdeki karbondioksiti tutmamız lazım. Bu anlamda adalar, karbondioksiti organik karbon olarak en yüksek derecede tutan sistemlerdir. Öyle ki bu alan, buradaki 210 ton karbondioksiti tutmaktadır.”

Turizme de katkı sağlayacak

Çelikhan Kaymakamı Ali Cemal Altınöz de yüzen adaların korunmasını ve bölgeye önemli bir doğal zenginlik sağlayan canlı yaşamını sürdürmek istediklerini söyledi.

Yıllardır bölgenin korunmasına yönelik çalışmalar yapıldığını, artık somut adımlar atma aşamasına geçileceğini belirten Altınöz, “Buradaki amacımız, yıllardır var olan adaların korunması ve canlanması. Yapılacak çalışmada karaya vuran adaları kurtardığımız zaman yerli ve yabancı turistlerin de ilgisini çekecektir.” diye konuştu.