Rapora göre Türkiye, hava kirliliği sıralamasında 44’üncü sıraya yükselirken, Türkiye’de havası en kirli kentler Iğdır ve Osmaniye oldu.
İsviçre merkezli hava kalitesi teknolojisi şirketi IQAir tarafından yıllık yayımlanan rapor, metreküp başına düşen ince parçacıklı madde (PM 2.5) yoğunluğu ölçümlerini esas alıyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen hava kirliliği eşik değerlerini kullananan rapora göre dünya çapında sadece 7 ülke geçen sene bu eşik değerlerinin altında temiz hava soludu. Bu ülkeler Avustralya, Estonya, Finlandiya, Grenada, İzlanda, Mauritius ve Yeni Zelanda olarak sıralanıyor.
7 bin 812 kentte yaklaşık 30 bin hava kalitesi izleme istasyonundan alınan verilerle oluşturulan rapora göre havası en kirli ülkeler arasında ilk sıradaki Bangladeş, 2023 yılı boyunca WHO PM 2.5 kılavuz değerinin 15 katı kadar kirli hava soludu.
Onu Pakistan (WHO kılavuz değerinin 14 katı), Hindistan (10 katı), Tacikistan (9 katı) ve Burkino Faso (9 katı) izledi.
WHO standartlarına göre bir bölgede temiz hava solunabilmesi için PM2.5 değerinin en fazla 5 µg/m3 olması gerekiyor. Rapora göre 134 ülke ve bölgenin 124’ü bu değerin üzerinde kirli hava soluyor.
Türkiye’deki 213 istasyondan sadece biri ‘temiz hava’ soludu
Rapora göre Türkiye’nin 2023 boyunca PM 2.5 ortalaması 20,3 ile WHO kılavuz değerinin yaklaşık 4 katıydı.
Türkiye’de hava kirliliğinin en yoğun ölçüldüğü kent yine Iğdır oldu. Iğdır’ın PM2.5 ortalaması 47,2 olarak ölçüldü.
Iğdır’da Ocak ayında PM 2.5 kirliliği 117,2 ile dünyanın en kirli havasını soluyan kentlerin ortalama değerine yaklaştı.
Uzun yıllar kömür, odun gibi katı yakıtlarla ısınan Iğdırlılar, hava kirliliğinin çözümü için umutlarını doğalgaza bağlamıştı. Şehir, 2017’de doğalgaza kavuştu.
Ancak doğalgaz da sorunu çözemedi, şehir havası en kirli kentler arasında olmaya devam etti.
Raporda Türkiye’nin Avrupa bölgesinde incelenmesinin sonucu olarak Iğdır, Avrupa’nın havası en kirli kenti oldu.
Türkiye’nin havası en kirli ikinci şehri Osmaniye’de PM 2.5 yıl boyunca ortalama 38,5 olarak ölçüldü.
Onu, Sakarya Organize Sanayi Bölgesinde (OSB) PM 2.5 ortalamasının 37,3 olduğu Hendek izledi. Osmaniye ve Hendek Avurpa’nın havasi en kirli üçüncü ve dördüncü kentleri oldu.
Havası en kirli başkentler arasında Ankara dünya genelinde76’ıncı sırada yer aldı. Ankara’nın geçen yıl ortalama PM 2.5 değeri 11,6 olarak ölçüldü.
Rapora göre yol boyu PM 2.5 ortalaması 3,2 olan Konya’daki Kuyulusebil, WHO kılavuz değerlerinin altında temiz hava soluyan tek istasyon oldu.
Türkiye’de toplam 214 istasyonun değerlerini yayımlayan rapora göre havası en temiz diğer noktalar sırasıyla İstanbul’daki Arıköy (5,6), Kastamonu’daki Ağlı (5,8), Eskişehir’deki Odunpazarı (7,8), Çankırı (8,1), Eskişehir’deki Hasanbey (8,7), Kırşehir (9) ve Ankara’daki Etmesgut (9,3) olarak ölçüldü.
Saç telinin çapının 30’da biri kadar büyüklükteki PM2.5 parçacıkları bazı solunum yolu hastalıkları ve akciğer kanseriyle ilişkilendiriliyor.
Dünya çapında tahminen her dokuz ölümden birine neden olan hava kirliliği, insan sağlığına yönelik en büyük çevresel tehdit olarak tanımlanıyor. WHO’ya göre hava kirliliği her yıl yedi milyon erken ölümle ilişkilendiriliyor.
PM 2.5 hava kirliliğine maruz kalmak astım, kanser, felç ve akciğer hastalığı dahil çok sayıda sağlık sorununa yol açıyor.
Bunun yanında, yüksek düzeyde ince parçacık maruziyeti çocuklarda bilişsel gelişimi bozabiliyor ve zihinsel sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
]]>AA muhabirinin Devlet Su İşleri 19. Bölge Müdürlüğü yetkililerinden aldığı bilgiye göre, Türkiye’nin en uzun nehri Kızılırmak’ın debisi aylık olarak ölçülüyor.
Kızılırmak’ın Sivas girişindeki Dikmencik mevkisinde geçen yıl ocakta saniyede 3,51 metreküp olan ortalama debi, bu yılın aynı ayında saniyede 25,5 metreküp olarak belirlendi. Sivas çıkışındaki Söğütlühan mevkisinde geçen yıl ocakta saniyede 6,57 metreküp olarak tespit edilen ortalama debi, bu sene aynı dönemde saniyede 34,6 metreküp ölçüldü.
Son 5 yılın en yüksek ocak debisine ulaşılan Kızılırmak’ta su seviyesinin kar erimelerinin etkisiyle yükselmeye devam ettiği gözleniyor.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Coğrafya Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Fatih Kartal, AA muhabirine yaptığı açıklamada, daha önceki yıllarda iklim verilerine bakıldığı zaman yörede özellikle karın nisan ve mayıs aylarında eridiğini söyledi.
Kızılırmak’ın su seviyesinin dağlardaki karın erimesiyle yükseldiğine işaret eden Kartal, “Bu dönemde Kızılırmak’ın debisinin çok fazla artmasındaki sebep yıllık ortalama sıcaklığın dünya genelinde 1,5-2 santigrat derece artması.” dedi.
İç Anadolu Bölgesi’nde özellikle Sivas’ta hava sıcaklığının mevsim normallerinin üzerinde seyrettiğini vurgulayan Kartal, “Daha önce kar yağar ve birikirdi, çok fazla erime şansı bulmazdı ama şu anda çok net olarak görüyoruz ki erken erime söz konusu.” diye konuştu.
” İç Anadolu’da beklediğimiz kar ortalaması olmadı”
Kartal, Sivas’ta önceki yıllarda Kızılırmak’ın yüzeyinin soğuk havanın etkisiyle donduğunu ancak bu yıl bunun yaşanmadığını belirterek, “İç Anadolu’da beklediğimiz kar ortalaması olmadı. Kar kütlesinin çok fazla tutmaması, Kızılırmak’ın yüzeyinin donmaması, ortalama sıcaklığın arttığının en büyük göstergesi.” ifadesini kullandı.
Dünya genelinde suların tasarruflu kullanılması gerektiğine dikkati çeken Kartal, şunları kaydetti:
“Sivas ve İç Anadolu Bölgesi’nde kar yağışı ortalamasının düştüğünü çok net olarak görüyoruz. Son yıllar verileri de bunu net olarak gösteriyor, kar yağışlarında ciddi azalma söz konusu ama bunları mevsim kaymalarıyla da açıklayabiliyoruz. Bunun tarım alanlarına etkisine bakacak olursak her bir bitkinin yetişme ve çimlenme dönemi var. Zamanında ekim ve hasat dönemi bizler için çok önemli. Yağışların sarkması ekimlerin zamanında yapılmamasına sebep oluyor. Geçen sene şeker pancarı ekiminin 1 ay sarktığını gördük. Bunun da verimi, ürün kalitesini, dolayısıyla rekolteyi çok fazla etkilediğini görüyoruz. Mevsim sarkmalarının özellikle tarımsal faaliyetlerin sürdürüldüğü döneme denk gelmesi ciddi bir sorun teşkil ediyor.”
Son yıllarda ocak aylarında yapılan ölçümlere göre Kızılırmak’taki ortalama debi değerleri şöyle:
| Yıl | Sivas girişi (Dikmencik) | Sivas çıkışı (Söğütlühan) |
| 2019 | 29,2 m³/s | 34,4 m³/s |
| 2020 | 4,67 m³/s | 6,55 m³/s |
| 2021 | 5,03 m³/s | 6,89 m³/ |
| 2022 | 5,01 m³/s | 7,81 m³/s |
| 2023 | 3,51 m³/s | 6,57 m³/s |
| 2024 | 25,5 m³/s | 34,6 m³/s |
– Kızılırmak
Sivas’ın İmranlı ilçesindeki Kızıldağ’ın güney yamaçlarından doğup Samsun’daki Bafra Burnu’ndan Karadeniz’e dökülen Kızılırmak, 1355 kilometre uzunluğa sahip.
Özellikle ilkbahar mevsiminde yağışlar ve kar sularının etkisiyle taşma noktasına gelen, çok geniş bir yatağa ve düzensiz bir rejime sahip Kızılırmak üzerinde Sarıoğlan, Yamula, Kesikköprü, Hirfanlı, Kapulukaya, Altınkaya, Derbent ve Obruk barajları bulunuyor.
]]>Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nun (TÜRK-İŞ) şubat ayı araştırmasına göre, dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 16 bin 257 liraya, yoksulluk sınırı 52 bin 955 liraya yükseldi. Bekar bir çalışanın ‘yaşama maliyeti’ ise aylık 21 bin 189 liraya ulaştı.
TÜRK-İŞ, aralık ayına ilişkin açlık ve yoksulluk sınırı araştırmasının sonuçlarını bugün açıkladı. Buna göre, Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcaması tutarı yani açlık sınırı 16 bin 257 liraya yükseldi. Gıda harcaması ile giyim, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım, eğitim, sağlık ve benzeri ihtiyaçlar için yapılması zorunlu diğer aylık harcamaları kapsayan yoksulluk sınırı da 52 bin 955 liraya çıktı. Bekar bir çalışanın yaşama maliyeti de aylık 21 bin 189 liraya ulaştı.
TÜRK-İŞ’in verilerine göre, Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin “gıda için” yapması gereken asgari harcama tutarındaki artış, ocak ayında bir önceki aya göre yüzde 8,03 oranında gerçekleşti. Son on iki ay itibarıyla değişim oranı yüzde 72, 49 oldu. On iki aylık ortalamalara göre değişim oranı ise yüzde 77,20 olarak hesaplandı.
TÜRK-İŞ hesaplamasında temel alınan ve doğrudan piyasadan derlenen fiyatlara göre, gıda ürünlerinde ocak ayında harcama gruplarındaki değişimlere ilişkin şu değerlendirmeler yapıldı:
SÜTTE 4,50 TL, PEYNİRDE 31,50 TL VE YOĞURTTA İSE 6,50 TL ARTIŞ OLDU
“Süt, yoğurt, peynir grubunda, geçen ay çiğ süt fiyatında meydana gelen artışın yansıması bu ay raflarda kendini gösterdi. Süt, yoğurt ve peynir fiyatlarında gerçekleşen artış ortalama olarak sütte 4,50 TL, peynirde 31,50 TL ve yoğurtta ise 6,50 TL olarak hesaplandı.
ETTE EN YÜKSEK ARTIŞ KUZU KUŞBAŞINDA OLDU
Et, tavuk, balık, yumurta, kuru baklagiller, ürünlerinin bulunduğu grupta; et fiyatlarında bu ay en yüksek artış yüzde 31 oranında kuzu kuşbaşı fiyatında tespit edildi. Dana kıyma ve kuşbaşı fiyatlarındaki artış oranı ise yüzde 15 olarak hesaplandı. Balık ürünlerinde mezgit fiyatında kısmi bir düşüş hamsi fiyatında da artış gözlemlendi. Hesaplamada her zaman olduğu gibi yaygın satılan balıklar esas alınması nedeniyle balık fiyatlarında ortalamada bir değişiklik tespit edilmedi.
Yumurta fiyatı bu ay sabit kaldı. Tavuk kilogram fiyatı ortalama olarak 83 TL’den marketlerde yerini aldı. Kuru baklagiller grubunda nohut, fasulye ve mercimek fiyatlarında da –diğer ürünlerde olduğu gibi artış tespit edildi. Geçen ay kilogram fiyatı ortalama 86 TL olan yeşil mercimek bu ay 98 TL’den, marketlerdeki raflarda yer aldı.
Taze sebze-meyve grubunda; Mutfak harcamalarını bu ay -az da olsa- rahatlatan taze meyve ve sebze harcama grubu oldu. Mevsim ürünlerinin fiyatlarının sabit kalması ve bazı ürünlerde gerçekleşen bir miktar düşüş ağır geçim şartlarına bir miktar katkıda bulundu. Pırasa, ıspanak gibi yeşil yapraklı mevsim sebzelerinin ve lahananın fiyatında bir değişiklik tespit edilmezken, patates ve kuru soğan gibi mutfağın vazgeçilmezi kabul edilen ürünlerde fiyatlar sabit kaldı ama patatesin kilogram fiyatı da -bazı marketlerde indirim yapılmasına rağmen- 20 TL’nin üzerinde gerçekleşti. Bu ay dikkati çeken bir husus, diğer aylardan farklı olarak baklanın da tezgahlarda yer almaya başlamasının gözlemlenmesi oldu.
Meyve fiyatlarında muz dışında diğer ürünlerin fiyatı sabit kaldı. Kış aylarında en çok tercih edilen ve pazar tezgahlarında yaygın olarak görülen portakal ve mandalina fiyatlarında kısmi bir düşüş olduğu tespit edildi.
ORTALAMA SEBZE FİYATI 32,44 TL, ORTALAMA MEYVE KG FİYATI 32,61 TL
Ortalama sebze (ana yemekleri tamamlayan maydanoz, kıvırcık vb. salata yeşillikleri dahil değil) kg fiyatı 32,44 TL, ortalama meyve kg fiyatı 32,61 TL oldu. Hesaplamada -bu ay- 26’sı sebze ve 11’i meyve olmak üzere toplam 37 üründeki fiyat değişimi dikkate alındı. Ortalama meyve-sebze kg fiyatı 32,49 TL olarak tespit edildi (ana yemekleri tamamlayan maydanoz, kıvırcık gibi salata yeşillikleri bu hesaplamada ‘Ortalama Meyve-Sebze Fiyatı’na dahil edilmektedir).
Ekmek, pirinç, un, makarna, bulgur, irmik gibi ürünlerin bulunduğu grupta; bu ay ekmek fiyatı değişmedi. Tahıllar grubunda makarna dışında -geçen ay olduğu gibi- bu ayda sınırlı seviyede artış yaşandı. Pirinç, un, bulgur, irmik fiyatlarında ortalama olarak kilogramda 1 TL’lik artış hesaplandı.
“PİDENİN FİYATINDAKİ ARTIŞ BİR ÖNCEKİ RAMAZAN AYINA GÖRE YÜZDE 80”
Yaklaşan ramazan ayı dikkate alınarak pide fiyatı da 250 gramı 15 TL olarak tespit edildi. Böylece kilogram olarak pidenin fiyatındaki artış bir önceki ramazan ayına göre yüzde 80 oranında oldu.
Temel yağ ürünlerinin bulunduğu grupta; temel yağ ürünlerinin bulunduğu grupta tüm ürünlerin fiyatında artış tespit edildi. Geçen ay kilogram fiyatı 330 TL olan zeytinyağı bu ay 338 TL’den, geçen ay kilogramı 369 TL olan tereyağı da bu ay ortalama 435 TL’den market raflarında yer aldı. Aynı şekilde zeytin fiyatları da arttı. Siyah zeytin ortalama 245 TL, yeşil zeytin ortalama 208 TL’den satılır oldu. Geçen ay ortalama 339 TL olan yağlı tohumlar ise (ceviz, fındık, yer fıstığı ve ay çekirdeği) kilogram fiyatı 53 TL’lik artışla ortalama 392 TL’den satılmaktadır.
Son grup içinde yer alan diğer gıda maddelerinden; bu grupta ise baharatlar ortalama 573 TL’den (kimyon, nane, karabiber vb.) ve çay ise ortalama 140 TL fiyatıyla raflarda yer aldı. Şeker, tuz ıhlamur fiyatı bu ay değişmedi. Salça fiyatında ise 60 kuruşluk bir azalma tespit edildi. Balın kilogram fiyatı 295 TL’den 322 TL’ye yükseldi. Aynı şekilde pekmez ve reçelin kilogram fiyatlarında ortalama olarak 15 TL’lik artış tespit edildi.”
]]>
AA muhabirinin derlediği verilere göre, son 10 yılın ilk ayında BIST 100 endeksinin performansı incelendiğinde, yükseliş görülen 7 ayın ortalaması yüzde 6,61 hesaplanırken düşüş olanların ortalaması yüzde 6,22 oldu.
Söz konusu düşüşlerin ikisini son 3 yıl içinde kaydeden BIST 100 endeksi, negatif kapanışlarını 2014, 2021 ve 2023 yıllarında gerçekleştirdi.
BIST 100 endeksi, son 10 yılın en iyi ocak performansını yüzde 14,03’lük artışla 2019’da sergilerken en kötü performansını ise 2023’teki yüzde 9,67’lik azalışla gösterdi.
İlgili dönemlere ana endeksler için bakıldığında, sınai ve teknolojinin sadece 2’şer kez gerilediği görülürken, hizmet ve mali endeksin 3’er dönemde değer kaybettiği göze çarpıyor.
Ana endekslerin, bu süreçte en iyi performanslarını farklı yıllarda sergilediği anlaşılırken en düşük performanslarını ise BIST 100 endeksi ile uyumlu olarak, geçen senenin ocak ayında gerçekleştirdiği görülüyor.
Söz konusu endeksler arasında Ocak 2023’te yüzde 14,27 ile en fazla gerileyen mali endeks olurken bunu, teknoloji yüzde 12,08, hizmetler yüzde 9,40 ve sınai yüzde 8,75 azalışla takip etti.
Sınai ve mali endeks en güçlü ocak performanslarını sırasıyla yüzde 13,81 ve yüzde 16,51’lik yükselişle 2019’da sergilerken hizmet endeksi yüzde 13,06 artışla 2022’de ve teknoloji endeksi yüzde 14,35’lik primle 2020’de gerçekleştirdi.
10 yıllık bu dönemde, sadece 2 aylık negatif performans sergileyen sınai ve teknoloji endeksleri, değer kazandıkları dönemlerde sırasıyla, yüzde 5,54 ve yüzde 5,88 ortalama artış kaydederken, düşüş dönemlerinde sırasıyla yüzde 7,75 ve 9,69’luk ortalama azalış gösterdi.
Mali ve Hizmet endeksleri ise bu süreçte yükseliş dönemlerinde ortalama yüzde 5,54 ve yüzde 8,23 ortalama kazanç sağlarken değer kaybettikleri dönemlerde yüzde 7,75 ve 8,54 ortalama düşüş kaydetti.
Kışlık hisseler
Ocak aylarına, son 5 yıl için hisse ve sektör bazlı bakıldığında, Borsa İstanbul’da, ocak aylarında, 5 yılın en az 4’ünde endekse göre daha iyi performans gösteren 29 hisse senedi göze çarpıyor.
Sektörel bazda incelendiğinde halka arz yüzde 5,5, madencilik yüzde 3,8 ve metal eşya makina endeksinin yüzde 3,3 ile BIST 100 endeksine göre daha iyi bir performans sergilediği görülüyor.
Senkron Siber Güvenlik Yazılım, Pamel Elektrik, Kuyas Yatırım, Kardemir D ve Kardemir B, son 5 yılın ocak aylarının 5’inde de BIST 100 endeksine göre daha güçlü performans gösteren hisseler olarak öne çıkıyor.
Bu dönemde, son 5 yılın en az 4’ünde endekse göre daha güçlü performans gösteren 29 hisseye bakıldığında, ortalama getiri sıralamasına göre ilk sırayı alan Senkron Siber Güvenlik Yazılım’ı alırken onu, Pamel Elektrik, Beyaz Filo Oto Kiralama, Kristal Kola ve Meşrubat sanayi ve Rodrigo Tekstil Sanayi izledi.
Sınai şubatı, inşaat martı seviyor
Son 5 yılın şubat ve mart ayları detaylı incelendiğinde, sınai ve inşaat endekslerinin her sene BIST 100 endeksine göre daha iyi performans göstermesi dikkati çekiyor.
Sınai endeksinin şubat aylarında son 5 yılın 5’inde de BIST 100 endeksine göre ortalama yüzde 3,21 daha iyi performans sergilediği görülüyor.
Son 5 yılda BIST 100 endeksine göre her yıl daha iyi getiri sağlayan hisseler incelendiğinde İskenderun Demir Çelik, Ulusoy Elektrik, Vakko Tekstil, Alarko Holding ve Aksa Akrilik ön plana çıkıyor.
İnşaat endeksinin de mart aylarında 5’te 5 yaparak BIST 100 endeksine göre ortalama yüzde 7,7 daha güçlü performans göstermesi göze çarparken martta her sene endeks üzeri getiri sağlayan hisseler incelendiğinde, Prizma Pres Makina, İnfo Yatırım, Ersu Meyve ve Gıda, Pınar Et ve Un Sanayi ve Merko Gıda dikkati çekiyor.
]]>